تقسیمات کلی تیره کاسنی


برای دریافت اطلاعات بیشتر به سایت plantbio.ir مراجعه کنید

در این تیره بزرگ گیاهی، یک تقسیم بندی کاملا بجا که مورد قبول همه گیاه شناسان باشدوجود ندارد، زیرا در حالی که موجبات گروه بندی در برخی از گروههای این تیره بسیار روشن و گویا است، در گروه های دیگر وجود اختصاصات مشترک بسیار سبب یکنواختی این گیاهان شده و تفکیک انها را از یکدیگر دشوار می سازد. مثلا، در زیر تیره زبانه گلیها و در طایفه سیناره از زیر تیره لوله گلیها، این همسانی بسیار شگفت اور و چشمگیر است.
1. زیر تیره زبان گلیها
در زبانه گلیها، کپه از گلهای همجنس نرماده تشکیل می یابد همه انها زبانه ای (نیمه فلورون) هستند. جام در این گلها منظم یا کمی تابدار است و مانند گل گندم به 5 دندانه ختم می شود، بساکها در نافه گلهای این زیر تیره در بالا زایده دار و در قاعده پیکانی شکل اند. شاخه های خامه (کلاله) در خارج، از کرک های جمع کننده گرده پوشیده شده اند که تا روی خامه ادامه دارند. سطح کپه برهنه یا دارای تار، یا پاپوس تاری شکل و پولک هاست.
اختصاصات تشریحی
1- دسته های چوب و ابکش عموما در اطراف مغز قرار دارند و غالبا به اوندهای غربالی کاهش می یابند.
2- دستگاه ترشح کننده به صورت لوله های مفصل دار، منشعب و شبکه مانندی است که غالبا در محل اوندهای غربالی قرار دارند.
3- گیاهان این زیر تیره از لحاظ اختصاصات تشریحی خصوصا به تیره گل استکانی و لوبلیاسه نزدیک اند.



برخی از جنس های مهم زیرتیره زبانه گلیها و اهمیت اقتصادی انها
جنس کاسنی (سیکوریوم)- گونه مهم این جنس همان کاسنی قهوه (سیکوریوم انتیبوس) است که گیاهی علفی خودروی، ریشه ان نسبتا ضخیم و عمودی، برگ های پایینی ساقه بریده و برگهای بالایی ان ساده است. ساقه حامل تعداد زیادی کپه های گل به رنگ ابی است.
بسیاری از گونه های جنس کاسنی مصرف غذایی دارند و از برگ و ریشه کاسنی معمولی (که بسیار تلخ مزه اند) برای تقویت بنیه و تصفیه خون بویژه در بیماری های عفونی استفاده می شود. گونه سیکوریوم اندیوا همان (اندیو) است که گیاه در حال رشد و جوان ان به عنوان سالاد مصرف می شود.



جنس کریپس- دارای گلهای زرد و فندقه ای تقریبا در بالا باریک با جقه ای از کرک های محکم و کاملا سفید رنگ است. برگ های ان در قاعده ساقه اغوش اند. گونه هایی از این جنس مدر و باکتری کش اند.

جنس هیراسیوم- دارای گلهای زرد ولی فندقه ان، که استوانه ای و دارای جقه ای از کرک های نرم و شکننده است، سفید، چرک، یا اندکی صورتی رنگ است. گونه هیراسیوم پیلوزلا علف های کوچکی هستند با خواص گونه های جنس قبلی.





جنس گل قاصد (تاراگزاکوم)- گونه معروف ان به نام تاراگزاکوم دنس-لئونیس گیاهی است با ساقه ای بسیار کوتاه. برگ های ان طوقه وار در سطح زمین قرار دارند. ریشه این گیاه تلخ و مقوی و اشتها اور و همچنین مدر و تصفیه کنننده خون است. برگهای این گیاه در سالاد به کار می رود و خوراکی است. از ساقه تاراگزاکوم تو-ساقیز که در روسیه کاشته می شود کائوچو استخراج می کنند و تاراگزاکوم افیسینال گیاهی دارویی است.


جنس کاهو (لاکتوکا)- کپه های گل در این جنس زرد رنگ و به صورت خوشه یا سنبله روی ساقه قرار دارند. فندقه ها دارای جقه ای از کرک های واقع بر پایه ای بلندند. گونه لاکتوکا ویروزا یالاکتوکالاکتوکاریئی، که ساقه ای بنفش رنگ دارد و رگبرگ میانی برگ های ان در سطح زیرین پوشیده از خار است، واجد شیرابه ای خواب اور است و ارامبخش در ناراحتیهای عصبی است. گونه اهلی ان که کاشته می شود لاکتوکاساتیوا نام دارد که در سراسر جهان شناخته شده است.


جنس شنگ (تراگوپوگون)- کپه های گل در این جنس انتهایی و دارای برگک های همقد واقع در یک ردیف است. فندقه انها منتهی به منقار و همچنین حامل جقه ای از کرکهاست. ریشه گیاه تراگوپوگون پراتنسیس، که دارای برگ های باریک و گلهای زرد رنگ است، و همچنین ریشه گونه تراگوپوگون پوریفولیوس خوراکی است و در غذای روزانه مردم برخی از کشورهای اروپایی به مصرف می رسد.



جنس اسکورزونرا- این جنس ظاهرا شباهت زیادی به جنس قبلی دارد ولی از لحاظ داشتن برگک های گریبانی ناهمقد واقع در چند ردیف و همچنین فندقه فاقد منقار با ان متفاوت است. ریشه این گیاه خوراکی است و در سلول های ان اینولین وجود دارد.


2. زیر تیره لوله گلیها
در این زیر تیره ، کپه از گلهای همجنس و لوله ای تشکیل می یابد و خامه در زیر انشعاب کلاله مفصل دار یا متورم است. اگر این صفت در خامه وجود نمی داشت و تمام گلهای کپه نیز لوله ای می بودند، انگاه می باید گیاه را در گروه سوم، یعنی پرتو اسا ها، قرار داد. طبق کپه در لوله گلیها ضخیم، گوشتی و پوشیده از کاهک های فلسی است که به تار های کم و بیش بلند تقسیم می شوند. بدیهی است که فلیهای کاهکی مزبور و زواید دیگر همه بر اثر تغییرات برگک های مربوط به گل (برگک مادر) به وجود می ایند. بساکها معمولا در قاعده پیکانی شکل، خامه دارای دو کلاله با سطح زبرین و زیرین پوشیده از کرک های جمع کننده گرده است.
اختصاصات تشریحی- وجود مجاری ترشح کننده در ناحیه اندودرم، سلول های دراز شیرابه ای محتوی «ترکیبات روغنی رزین دار» واقع در بین اوندهای غربالی، کرک های دارای راس ترشح کننده شامل لایه های دوردیفی از سلول های ترشح کننده اسانس از اختصاصات این زیر تیره است. بدیهی است اسانس ترشح شده از این سلولها از جدار سلولزی انها می گذرد و در بین این جدار و کوتیکول (پوستک) روی ان که غیر قابل نفوذ است جمع می شود.
طایفه ای از این زیر تیره، به نام طایفه سیناره، به طور خاصی شامل گیاهان خاردار است. از طرفی این گروه با انکه در تیپ جنین فامیلی تیره قرار دارند ولی اختصاصات جنین شناختی و تیپ جنینی انها بسیار کهنتر از تیپ جنینی سنه سیو است. در این گروه، بسیاری از اختصاصات خاص دیگر نیز نظیر وجود دو تخمک ایستاده اناتروپ در تخمدان یک خانه ای و رشد و توسعه سریع البومن که بیش از سایر طایفه ها یکنواخت است دیده می شود. در بررسیهای فراوانی که در تشکیل البومن دانه در این گیاهان انجام گرفته اند، تیپ هسته ای انها همیشه مورد تایید است. در حال حاضر، طایفه سیناره از نظر صفات و اختصاصات ظاهری تیپ کهن و قدیمی تیره کاسنی را تشکیل می دهد.
برخی از جنسهای مهم زیر تیره لوله گلیها و اهمیت اقتصادی انها
جنس کاردئوس و اونوپوردون- و برخی از جنس های دیگر، که مجموع انها را اصطلاحا شاردون می گویند، از لحاظ داشتن خار با هم مشترک اند ولی از لحاظ برگها و همچنین برگکهای گریبانی با هم تفاوت دارند و فندقه نیز در همه انها عموما چهارپهلو است



جنس شکر تیغال (اکینوپس) – این گیاه دارای کپه هایی مرکب از کپه های فرعی تک گل است. گلها در شکر تیغال ها معمولا بنفش و یا مایل به سفید و کپه مرکب ان کروی است. مغز کپه در برخی گونه ها مانند اکینوپس اسپینوزوس خوراکی است. گونه ی دیگری از شکرتیغال ها که در افریقای شمالی می روید منقبض کننده رگهاست و مصرف دارویی دارد.


جنس ارکتیوم- گونه ارکتیوم ماژوس به گروه قبلی بسیار نزدیک است، برگک های بیرونی گریبان در این گیاه منتهی به یک نقطه برگشته و قلاب مانند است. ریشه این گیاه مدر است و خاصیت تنطیم کننده قند خون و ضد دمل دارد.

جنس سینارا- گونه معروف ان سینارا اسکولیموس (ارنیشو) است، برگک های گریبانی این گیاه، که متعدد و در چند ردیف واقع اند، ضخیم و گوشتی وهمراه با نهنج گوشت دار ان در غنچه گلها قبل از بازشدن انها خوراکی هستند. مصرف این گیاه برای کبد بسیار مفید استو همچنین به عنوان تصفیه کننده خون و مدر از ان استفاده می شود.


جنس گل گندم (سانتورا)- گونه دارویی این جنس همان گل گندم معمولی (سانتورا سیانوس) است. گیاهی است علفی و یک ساله. برگهای پایینی این گیاه عمیقا شکافته و برگهای بالایی ان باریک و خطی است. کپه ها معمولا دارای دمگل بلند، برگکها در حاشیه مژک دار، گلها ابی یا سفید و در پیرامون کپه بزرگتر و دارای لوله ای خمیده و همچنین سترون هستند. لوله جام غالبا بیش از 5 لبه دارد و انتهای فندقه ها دارای تارهای ایریشمی پر مانند است.



جنس اوپاتوریوم- گونه معروف ان اوپاتوریوم کانبینوم است، گیاهانی علفی و بلندند که بیشتر در نواحی مرطوب می رویند، ساقه انها زاویه دار و برگشان دارای بریدگی های پنجه ای است. این گیاه نیز مصرف دارویی دارد.

دیگر جنس های این تیره که بسیار شناخته شده اند عبارتند از: بابا ادم با گونه معروف لاباماژور که ریشه ان ضد دمل است. جنس گل رنگ که گونه شناخته شده ان کارتاموس تنکتوریوس است. گل این گیاه به رنگ زرد یا زرد زعفرانی است و از ان در رنگرزی استفاده می کنند و گاهی نیز به عنوان بدل زعفران به صورت رنگ های خوراکی به طور نادرست مورد استفاده قرار می گیرد. بررسیها نشان داده اند مصرف ان به شدت سرطان زاست. از دانه های این گیاه روغن می گیرند