انواع نورون ها

تقسیم بندی نورون ها از لحاظ عملکرد

نورون ها از لحاظ عملکرد به سه دسته نورون حرکتی، نورون حسی و نورون رابط تقسیم می‌شوند.

نورون حرکتی (Motor neuron) به آن دسته از نورون‌هایی گفته می‌شود که دستورات صادر شده از جانب مغز و نخاع را به اندام‌های عملکردی مثل عضلات، غدد و… می‌برند. این نورون ها معمولا دارای آکسون بلند و دندریت کوتاه هستند.

نورون حسی (Sensory neuron) یاخته‌هایی عصبی با دندریت‌های بلند و آکسون به نسبت کوتاهی هستند که اطلاعات را از اندام‌های حسی به مراکز عصبی (مغز و نخاع) می‌برند.

نورون رابط (Internuncial neuron) خود به دو دسته تقسیم می‌شوند:

1. آن دسته از نورون هایی که ارتباطات را در ماده خاکستری برقرار می‌کنند و آکسونشان هرگز این ناحیه را ترک نکرده و فاقد غلاف میلین می‌باشند. به این سلول‌ها نورون رابط ناحیه‌ای گویند.
2. نورون هایی که همانند نورون های حرکتی پیام را در دستگاه عصبی مرکزی از جایی به جای دیگر می‌برند. به این دسته از نورون های رابط، فرافکن گفته می‌شود.

تقسیم بندی نورون ها از لحاظ ظاهر

یاخته‌های عصبی را بر اساس شکل‌شان به چهار دسته تقسیم‌بندی می‌کنند:

• تک قطبی (Unipolar)
• تک قطبی کاذب (Pseudounipolar)
• دو قطبی (Bipolar)
• چند قطبی (Multipolar)

سلول عصبی تک قطبی، نورونی است که یک شاخه از آن خارج شده و به چند شاخه منشعب می‌گردد.

زمانی به یک سلول، نورون تک قطبی کاذب می‌گویند که قسمت خارج شده از سلول به دو شاخه تقسیم شده و شکلی T مانند به خود می‌گیرد.

در نورون دو قطبی، دندریت و آکسون از دو سمت جسم سلولی (سوما) خارج می‌شوند (همانند نورون های دو قطبی شبکیه چشم)

نورون های چند قطبی، سلول‌هایی هستند که از آن‌ها چند شاخه بیرون می‌زند.

تقسیم بندی نورون ها از لحاظ قطر و غلاف میلین

یاخته‌های عصبی از نظر قطرشان به سه دسته و با حروف انگلیسی A-B-C نمایش داده می‌شوند به طوری که گروه A بالاترین قطر را داشته و بنابراین بیش‌ترین سرعت انتقال پیام را دارد. گروه‌های B و C نیز به ترتیب قطر متوسط و قطر کم را دارند که با در نظر گرفتن این مهم سرعت انتقال پیامشان هم کمتر می‌باشد.

مایع مغزی - نخاعی

بطن های مغزی و مایع مغزی نخاعی

 

CSF در داخل بطن های مغز انسان تولید می‌شود

مغز انسان دارای حفره‌هایی خالی به نام بطن (Ventricle) می‌باشد.

در داخل بطن ها مایعی بی رنگ به نام مایع مغزی نخاعی (CSF) وجود دارد. مایع مغزی نخاعی در داخل مغز و نخاع و در اطراف آن جریان داشته و از آسیب به این دو جلوگیری می‌کند. این مایع، دائما با خون تبادلات انجام می‌دهد.

دو بطن عمیق در بین نیمکره های مغز انسان وجود دارد که بطن های جانبی نامیده می‌شوند. هر دوی این بطن ها با بطن سوم ارتباط دارند.

بطن میانی از طریق بطن باریک دوم به بطن چهارم، و بطن چهارم از طریق کانال سیلویوس به بطن سوم مرتبط است. مایع مغزی نخاعی از طریق ساختارهای ویژه در سینوس (sagittal) به نام arachnoid villi  جذب می‌شود.

تعادل میان CSF جذب شده و مقدار تولید شده، همیشه برقرار است.

اختلال و یا انسداد در سیستم می‌تواند باعث تولید بیشتر CSF شده و منجر به بزرگ شدن بطن یا Hydrocephalus شود و یا باعث تجمع CSF در نخاع گردد که Syringomyelia نامیده می‌شود.

قشر مخ ( کورتکس ) و اجزای مغز

قشر مغز 

قشر مغز شامل نورون (بخش خاکستری) است که با بخش‌های دیگر مغزی به وسیله‌ی آکسون(بخش سفید) در ارتباط است

به بخش سطحی مخ کورتکس گفته می‌شود که دارای برجستگی‌ها و فرورفتگی‌های متعدد است. کورتکس دارای ۱۶ میلیارد نورون است که در لایه‌های خاصی قرار گرفته اند.(مخچه شامل ۷۰میلیارد و درمجموع مغز دارای ۸۶ میلیارد نورون است.)

سطح سلول های عصبی کورتکس به رنگ خاکستری بوده و بخش خاکستری مغز را ایجاد می‌کنند.

در زیر قشر مغز (Cortex)، رشته‎های بلند عصبی به نام آکسون وجود دارند که ارتباط نقاط مختلف مغز را میسر می‌کنند. این قسمت را بخش سفید مغز می‌نامند.

قشر مغز دارای برجستگی‌ها و فرورفتگی‌های متعدد است. فرورفتگی‌های قشر مخ باعث افزایش سطح مغز می‌شود و اجازه می‌دهد تا نورون های بیشتری داخل جمجه جای گیرند و به همین علت سبب افزایش عملکردهای مغزی می‌شود.

هر فرورفتگی در مغز یک Gyrus نامیده شده و به شیار این فرورفتگی‌ها Sulcus گفته می‌شود. برای هر فرو رفتگی و شیار جهت تعیین مناطق خاص مغزی نام‌هایی وجود دارد.

ساختارهای عمقی مغز انسان

مقطع عرضی کرونال، نشان دهنده‌ی Basal ganglia

مسیرهایی که بخش سفید (White matter) خوانده می‌شوند قسمت‌های مختلف قشر مخ را به یکدیگر مرتبط می‌کنند.

پیام‌ها می‌توانند از این طریق از یک Gyrus به Gyrus دیگر و از لوبی به لوب دیگر و همچنین از بخشی از مغز به بخش دیگر آن منتقل شوند.

هیپوتالاموس

در بالای بطن سوم قرار گرفته و مرکز اصلی کنترل غیر ارادی بدن است. هیپوتالاموس (Hypothalamus) در کنترل رفتارهایی نظیر گرسنگی، تشنگی، خواب و پاسخ‌های جنسی نقش دارد.

غده ی هیپوفیز

در بخش کوچکی از پایین استخوان جمجه قرار گرفته است. غده ی هیپوفیز توسط ساقه‌ای به هیپوتالاموس متصل می‌شود.

این غده بعنوان غده‌ی اصلی یا مرکزی شناخته شده و کنترل ترشح سایر غدد در بدن را برعهده دارد. این غده ترشح هورمون‌هایی نظیر هورمون رشد، هورمون‌های جنسی و … را افزایش داده و در پاسخ به استرس و تنش‌های محیطی دخیل است.

 غده پینه آل (اپی فیز)

در پشت بطن سوم قرار دارد. این غده با ترشح ملاتونین در تنظیم ساعت داخلی بدن و ریتم‌های شبانه نقش دارد. این غده به رشد جنسی نیز کمک می‌کند.

تالاموس

بعنوان ایستگاهی برای دریافت اغلب اطلاعات از قشر مغزی و پردازش آن ها شناخته می‌شود. این بخش در احساس درد، هشیاری و حافظه نقش دارد.

عقده های قاعده ای (Basal ganglia)

شامل caudate، putamen، globus pallidus است. این بخش با همکاری مخچه انجام حرکات ظریفی مثل حرکت نوک انگشتان را میسر می‌کند.

دستگاه لیمبیک

 

ساختار دستگاه لیمبیک در شکل‌گیری حافظه دخیل است

این بخش مرکز احساسات، یادگیری و حافظه است. این دستگاه شامل Cingulate، هیپوتالاموس، Amygdala (واکنش های احساسی) و hippocampus (حافظه) است.

حافظه

حافظه یک فرآیند پیچیده‌ی سه مرحله ای است.

• کدگذاری
• ذخیره سازی
• بازخوانی

کدگذاری (Encoding) به معنای تصمیم‌گیری درباره‌ی این می‌باشد که چه موضوعی مهم است.

ذخیره سازی (Storing) در مغز کم و بیش به صورت دیجیتالی بوده ولی موارد بیولوژیک هم بر روی آن تاثیر دارد. این ذخیره سازی معمولا جای مشخصی نداشته و ظرفیتی در حد ۱ پتابایت دارد.

بازخوانی (Recalling) به معنای به یادآوری دوباره یک موضوع بایگانی شده در مغز می‌باشد.

مناطق مختلف مغز در انواع حافظه دخیل هستند. مغز باید جهت انتقال حافظه ی بلند مدت به کوتاه مدت فعالیت کند.

بخش قشر Prefrontal اطلاعات را در حافظه ی کوتاه مدت ذخیره می کند و هیپوکامپ مسئول کد گزاری حافظه ی بلند مدت است.

مطلب مرتبط: حافظه، ظرفی پر نشدنی

حافظه کوتاه مدت

حافظه کوتاه مدت (Short-term memory)، حافظه کاری (Working memory) نیز خوانده می‌شود و در قشر Prefrontal مغز رخ می‌دهد.

اطلاعات در این بخش در حدود یک دقیقه ذخیره شده و ظرفیت این بخش شامل هفت مورد است. برای مثال به شما این امکان را می‌دهد که شماره تلفنی که به تازگی به شما گفته شده را بخاطر آورده و شماره‌گیری کنید.

همچنین این بخش در خواندن متن نیز دخیل بوده و در به خاطر سپردن جمله‌ای که پیش از آن خوانده‎اید کمک می‌کند.

حافظه بلند مدت

حافظه بلند (Long-term memory)، در لوب گیجگاهی مغز در هیپوتالاموس پردازش می‌شود و زمانی فعالیت می‌کند که شما می‌خواهید چیزی را برای طولانی مدت به خاطر بسپارید. این نوع حافظه ظرفیت تقریبا نامحدودی دارد. این بخش شامل حافظه ی آشکار و مجازی است.

 حافظه مهارتی

حافظه ی مهارتی (procedural) در مخچه پردازش می شود و این اطلاعات در Basal ganglia قرار می‌گیرد.

خاطراتی نظیر چگونگی بازی با وسایل و دوچرخه سواری و … به صورت خودکار در این بخش ذخیره می شود.

دستگاه عصبی خودمختار ( سمپاتیک - پاراسمپاتیک )

دستگاه عصبی خودمختار

دستگاه عصبی خودمختار شامل دو بخش سیستم عصبی سمپاتیک و سیستم عصبی پاراسمپاتیک می‌شود

همانطور که پیش از این بیان شد، سیستم اعصاب پیکری فعالیت ارادی دارد اما سیستم اعصاب خودمختار فعالیت‌های غیرارادی بدن از جمله کنترل فشار خون، حرکات و ترشحات لوله‌ی گوارش، تخلیه‌ی مثانه، تعریق، دمای بدن و … را کنترل و تنظیم می‌کند.

از جمله مهم‌ترین ویژگی‌های سیستم اعصاب خودمختار، سرعت و شدت عملکرد آن است. برای مثال دستگاه عصبی خودمختار می‌تواند در مدت سه تا پنج ثانیه، سرعت ضربان قلب را به دو برابر حالت عادی برساند.

عمده‌ی فعالیت های این سیستم در نخاع و هیپوتالاموس است.

به طور کلی سیستم اعصاب خودمختار اطلاعات حسی را از اندام‌های داخلی بدن، وارد نخاع و یا بخش‌هایی از مغز همچون هیپوتالاموس کرده و سپس پاسخ‌های انعکاسی غیرارادی را به صورت مستقیم و هدایت شده به اندام‌های داخل بدن منتقل می‌کند.

دستورات صادر شده توسط مغز و نخاع به وسیله‌ی دو سیستم عصبی سمپاتیک و سیستم عصبی پاراسمپاتیک به اندام های درونی بدن منتقل می‌شود.

سیستم عصبی سمپاتیک (Sympathetic nervous system)

این سیستم در حالت استرس و فشار روحی فعال‌تر شده و انسان را برای فعالیت‌های هیجانی آماده می‌کند. البته به طور کلی سیستم عصبی سمپاتیک در همه حال فعال بوده و تنظیم سوخت و ساز بدن را بر عهده دارد.

اعصاب سمپاتیک در نخاع به همراه اعصاب نخاعی خارج می‌شود و تقریبا عملکردی مخالف با عملکرد سیستم عصبی پاراسمپاتیک انجام می‌دهد.

این سیستم ضربان قلب را افزایش داده و اندازه‌ی رگ‌های خونی را در شرایط مختلف تنظیم می‌کند.

سیستم عصبی پاراسمپاتیک (Parasympathetic nervous system)

رشته‌های عصبی پاراسمپاتیک از برخی اعصاب مغزی و همچنین برخی اعصاب نخاعی خارج می‌شود.

به طور کلی سیستم عصبی پاراسمپاتیک، وظیفه دارد که همئوستاز بدن را حفظ کرده و آن را به حالت اولیه بازگرداند. این سیستم ضربان قلب را کند کرده و با گشاد کردن رگ ها، اکسیژن رسانی و تغذیه‌ی اعضای بدن را آسان‌تر می‌کند.

پاسخ فعالیت های کتاب های زیست شناسی + سلامت و بهداشت

پاسخ فعالیت کتاب های زیست شناسی - سلامت و بهداشت

زیست شناسی دهم

زیست شناسی یازدهم

زیست شناسی دوازدهم

سلامت و بهداشت