دفاع اختصاصی
دفاع اختصاصی ( پاسخ ایمنی )
در صورتیکه میکروب ها از خطهای اولیه دفاعی عبور نمایند ، با دفاع اختصاصی روبرو می شوند.در این نوع دفاع گروه خاصی از گلبول های سفید به نام لنفوسیت ها نقش دارند. لنفوسیت ها اختصاصی عمل می کنند ، یعنی توانایی شناسایی میکروب خاصی از سایر میکروب ها را دارد.
محل تولید و زایش :
مانند سایر سلول های موجود در خون از سلول های بنیادی مغز استخوان منشاء می گیرند. البته این سلول ها نابالغ بوده و بایستی تکامل پیدا کرده و توانایی شناسایی و مقابله با عوامل بیماریزا را کسب نمایند.
لنفوسیت ها به دو دسته کلی زیر تقسیم می گردند :
1- لنفوسیت B : در مغز استخوان تشکیل و در همانجا بالغ می گردند.
2- لنفوسیت T : در مغز استخوان تشکیل و در تیموس ( واقع در پشت اسخوان جناغ جلوی نای ) بالغ می گردند.
نکته : لنفوسیت ها های نابلغ در طی تکامل ، توانایی شناسایی مولکول ها و سلول های خودی را از مولکول ها و سلول های غیر خودی کسب کرده و در عین حال آمادگی لازم برای شناسایی و مقابله با نوع خاصی از میکروب ها ی بیماریزا و سایر عوامل بیگانه را بدست می آورند.
آنتی ژن : ترکیبات پروتئینی یا گلیکو پروتئینی که در سطه سلول ها یا مولکول ها وجود داشته و باعث بروز پاسخ ایمنی می شوند
چگونگی شناسایی آنتی ژن توسط لنفوسیت ها :
در سطح هر لنفوسیت گیرنده های آنتی ژنی ( پروتئینی ) وجود دارد ، که شکل خاصی دارند و به آنتی ژنی های خاصی که مکمل آنها باشد متصل می شوند. بنابراین هر لنفوسیت با داشتن نوع خاصی از گیرنده های آنتی ژنی ، آنتی ژنی خاص را شناسایی و با آن مبارزه می کند.
انواع دفاع اختصاصی :
به دو دسته کلی تقسیم می شود که عبارتند از :
1- ایمنی هومورال
2- ایمنی سلولی
ایمنی هومورال : توسط لنفوسیت های B و با ترشح پادتن می باشد.، در هنگام برخورد لنفوسیت B با آنتی ژنی خاص ( برای اولین بار) ، به آن متصل شده ، رشد کرده و تقسیم می شود ودر نهایت تعدادی سلول به نام پلاسموسیت و سلول B خاطره تولید می کند.
پلاسموسیت ها با ترشح پادتن ( محلول در خون ) ، به روش های مختلفی آنتی ژن ها را غیر فعال می کنند.
الف ) در ساده ترین روش پادتن ها ی سطح میکروب ها چسبیده و مانع از اتصال و تاثیر میکروب بر سلول های میزبان می شوند .
ب ) اتصال پادتن به آنتی ژن موجب شناسایی سریعتر و بهتر توسط ماکروفاژها و بلعیدن آنها می گردد.
نقش سلول B خاطره : این سلول ها در حالت آماده باش بوده و در صورت برخورد مجدد با همان آنتی ژن به سرعت تقسیم و تعداد بسیار زیادی پلاسموسیت و کمی سلول خاطره تولید می کنند ، بنابراین در برخورد دوم مقدار بیشتری پادتن تولید می گردد.
نکته : پادتن ها نیز همانند گیرنده های آنتی ژنی اختصاصی عمل می کنند ( هر نوع پادتن به آنتی ژنی خاص متصل می شود )
ایمنی سلولی : توسط لنفوسیت های T ، این لنفوسیت ها پس از اتصال به آنتی ژنی خاص تکثیر شده و انواعی از سلول های T مانند سلول T کشنده و سلول T خاطره تولید می کنند.
سلول های T کشنده به طور مستقیم به سلول های آلوده به ویروس و سلول های سرطانی حمل کرده و با تولید پروتئینی خاص ( پرفورین ) باعث ایجاد منافذی در سلول ها و مرگ آنها می گردند.
بیماری واگیر ( مسری ) : بیماری که می تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود .
انواع ایمنی : به دو دسته کلی زیر تقسیم می شود
الف ) ایمنی فعال : دستگاه ایمنی فرد نقش فعالی در تولید پادتن یا مقابله با عوامل بیماریزا دارد، خود شامل :
1- ایمنی ذاتی : در اثر ابتلا به بیماری خاصی در مقابل آن ایمنی پیدا می کنیم
2- ایمنی اکتسابی : بر اثر تزریق واکسن ، مانند واکسن هپاتیت
ب ) ایمنی غیر فعال : عوامل دفاعی توسط خود فرد ساخته نمی شود و به طور آماده دریافت می گردد.
1- ایمنی ذاتی : ایمنی نوزاد پس از تولد تا حدود 6 ماهگی ( به علت دریافت پادتن آماده از مادر از طریق شیر یا باقیمانده دوران جنینی )
2- ایمنی اکتسابی : تزریق سرم ( پادتن آماده ) مانند سرم ضد سم مار
دستگاه ایمنی پیوند عضو را با دشواری روبه رو می کند. گاهی توانایی دستگاه ایمنی برای ما مطلوب نیست ، مثلا زمانیکه فرد پیوند عضو گردیده است ، در این حالت دستگاه ایمنی فرد گیرنده ، سلول های عضو پیوند شده را به عنوان عامل بیگانه شناسایی و به آنها حمله می کند ( پس زدن پیوند )
نکته : برای جلوگیری از پس زدن عضو پیوندی بایستی نکات زیر را رعایت نمود :
1- عضو پیوندی بایستی از لحاظ پروتئین های سطحی حداکثر شباهت به پروتئین هاس سطحی فرد گیرنده داشته باشد
2- فرد گیرنده ،داروهایی باید مصرف کند که فعالیت دستگاه ایمنی را تا حدی کاهش دهند.
دستگاه ایمنی و مبارزه با سلول های سرطانی :
سرطان بر اثر تقسیم بیش از و خارج از کنترل سلول های بدن ایجاد می شود ، در سطح سلول های سرطانی ، انتی ژنهای سرطانی وجود دارد که در سلول های عادی وجود ندارد و همین امر باعث شناسایی آنها توسط دستگاه ایمنی می گردد.
نکته : در مبارزه با سلول های سرطانی لنفوسیت های T به خصوص T کشنده ، و ماکروفاژها نقش اصلی را دارند.پادتنها نقش کمتری دارند
در صورتیکه میکروب ها از خطهای اولیه دفاعی عبور نمایند ، با دفاع اختصاصی روبرو می شوند.در این نوع دفاع گروه خاصی از گلبول های سفید به نام لنفوسیت ها نقش دارند. لنفوسیت ها اختصاصی عمل می کنند ، یعنی توانایی شناسایی میکروب خاصی از سایر میکروب ها را دارد.
محل تولید و زایش :
مانند سایر سلول های موجود در خون از سلول های بنیادی مغز استخوان منشاء می گیرند. البته این سلول ها نابالغ بوده و بایستی تکامل پیدا کرده و توانایی شناسایی و مقابله با عوامل بیماریزا را کسب نمایند.
لنفوسیت ها به دو دسته کلی زیر تقسیم می گردند :
1- لنفوسیت B : در مغز استخوان تشکیل و در همانجا بالغ می گردند.
2- لنفوسیت T : در مغز استخوان تشکیل و در تیموس ( واقع در پشت اسخوان جناغ جلوی نای ) بالغ می گردند.
نکته : لنفوسیت ها های نابلغ در طی تکامل ، توانایی شناسایی مولکول ها و سلول های خودی را از مولکول ها و سلول های غیر خودی کسب کرده و در عین حال آمادگی لازم برای شناسایی و مقابله با نوع خاصی از میکروب ها ی بیماریزا و سایر عوامل بیگانه را بدست می آورند.
آنتی ژن : ترکیبات پروتئینی یا گلیکو پروتئینی که در سطه سلول ها یا مولکول ها وجود داشته و باعث بروز پاسخ ایمنی می شوند
چگونگی شناسایی آنتی ژن توسط لنفوسیت ها :
در سطح هر لنفوسیت گیرنده های آنتی ژنی ( پروتئینی ) وجود دارد ، که شکل خاصی دارند و به آنتی ژنی های خاصی که مکمل آنها باشد متصل می شوند. بنابراین هر لنفوسیت با داشتن نوع خاصی از گیرنده های آنتی ژنی ، آنتی ژنی خاص را شناسایی و با آن مبارزه می کند.
انواع دفاع اختصاصی :
به دو دسته کلی تقسیم می شود که عبارتند از :
1- ایمنی هومورال
2- ایمنی سلولی
ایمنی هومورال : توسط لنفوسیت های B و با ترشح پادتن می باشد.، در هنگام برخورد لنفوسیت B با آنتی ژنی خاص ( برای اولین بار) ، به آن متصل شده ، رشد کرده و تقسیم می شود ودر نهایت تعدادی سلول به نام پلاسموسیت و سلول B خاطره تولید می کند.
پلاسموسیت ها با ترشح پادتن ( محلول در خون ) ، به روش های مختلفی آنتی ژن ها را غیر فعال می کنند.
الف ) در ساده ترین روش پادتن ها ی سطح میکروب ها چسبیده و مانع از اتصال و تاثیر میکروب بر سلول های میزبان می شوند .
ب ) اتصال پادتن به آنتی ژن موجب شناسایی سریعتر و بهتر توسط ماکروفاژها و بلعیدن آنها می گردد.
نقش سلول B خاطره : این سلول ها در حالت آماده باش بوده و در صورت برخورد مجدد با همان آنتی ژن به سرعت تقسیم و تعداد بسیار زیادی پلاسموسیت و کمی سلول خاطره تولید می کنند ، بنابراین در برخورد دوم مقدار بیشتری پادتن تولید می گردد.
نکته : پادتن ها نیز همانند گیرنده های آنتی ژنی اختصاصی عمل می کنند ( هر نوع پادتن به آنتی ژنی خاص متصل می شود )
ایمنی سلولی : توسط لنفوسیت های T ، این لنفوسیت ها پس از اتصال به آنتی ژنی خاص تکثیر شده و انواعی از سلول های T مانند سلول T کشنده و سلول T خاطره تولید می کنند.
سلول های T کشنده به طور مستقیم به سلول های آلوده به ویروس و سلول های سرطانی حمل کرده و با تولید پروتئینی خاص ( پرفورین ) باعث ایجاد منافذی در سلول ها و مرگ آنها می گردند.
بیماری واگیر ( مسری ) : بیماری که می تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود .
انواع ایمنی : به دو دسته کلی زیر تقسیم می شود
الف ) ایمنی فعال : دستگاه ایمنی فرد نقش فعالی در تولید پادتن یا مقابله با عوامل بیماریزا دارد، خود شامل :
1- ایمنی ذاتی : در اثر ابتلا به بیماری خاصی در مقابل آن ایمنی پیدا می کنیم
2- ایمنی اکتسابی : بر اثر تزریق واکسن ، مانند واکسن هپاتیت
ب ) ایمنی غیر فعال : عوامل دفاعی توسط خود فرد ساخته نمی شود و به طور آماده دریافت می گردد.
1- ایمنی ذاتی : ایمنی نوزاد پس از تولد تا حدود 6 ماهگی ( به علت دریافت پادتن آماده از مادر از طریق شیر یا باقیمانده دوران جنینی )
2- ایمنی اکتسابی : تزریق سرم ( پادتن آماده ) مانند سرم ضد سم مار
دستگاه ایمنی پیوند عضو را با دشواری روبه رو می کند. گاهی توانایی دستگاه ایمنی برای ما مطلوب نیست ، مثلا زمانیکه فرد پیوند عضو گردیده است ، در این حالت دستگاه ایمنی فرد گیرنده ، سلول های عضو پیوند شده را به عنوان عامل بیگانه شناسایی و به آنها حمله می کند ( پس زدن پیوند )
نکته : برای جلوگیری از پس زدن عضو پیوندی بایستی نکات زیر را رعایت نمود :
1- عضو پیوندی بایستی از لحاظ پروتئین های سطحی حداکثر شباهت به پروتئین هاس سطحی فرد گیرنده داشته باشد
2- فرد گیرنده ،داروهایی باید مصرف کند که فعالیت دستگاه ایمنی را تا حدی کاهش دهند.
دستگاه ایمنی و مبارزه با سلول های سرطانی :
سرطان بر اثر تقسیم بیش از و خارج از کنترل سلول های بدن ایجاد می شود ، در سطح سلول های سرطانی ، انتی ژنهای سرطانی وجود دارد که در سلول های عادی وجود ندارد و همین امر باعث شناسایی آنها توسط دستگاه ایمنی می گردد.
نکته : در مبارزه با سلول های سرطانی لنفوسیت های T به خصوص T کشنده ، و ماکروفاژها نقش اصلی را دارند.پادتنها نقش کمتری دارند
+ نوشته شده در یکشنبه بیست و پنجم تیر ۱۳۹۱ ساعت 11:27 توسط محمد جباری
|
محمد جباری