فصل 4 تغذیه وگوارش

تغذیه و گوارش :
جانوران مختلف از لحاظ نوع تغذيه با يکديگر متفاوت مي باشند مثلا وال کوژ پشت که جزء بزرگ ترين موجودات زنده مي باشد ازماهي هاي کوچک وخرچنگ هاي ريز ساکن درياها استفاده مي کنند وال کوژ پشت دندان ندارد وبه جاي آن در دو طرف آرواره بالاي خود چند رديف اندام شانه مانند دارد اين جانور براي خوردن غذا ابتدا دهان خود را باز کرده مقدار زيادي آب به همراه جانداران موجود در آن را وارد دهان وگلو ي خود مي کند که پس از بسته شدن دهان آب خارج شده اما ذرات موجود در آن در لاي اندام هاي شانه مانند به دام افتاده وبلعيده مي شود.

مراحل تغذيه و گوارش:

1-بلع:يعني فروبردن غذا از دهان به معده
2-گوارش: الف)گوارش مکانيکي:عمل خردکردن ذرات درشت غذا به ذرات کوچک
ب)گوارش شيميا يي:تجزيه پلي مرها به مونومرهاي سازنده ي آن مثلا تبديل پروتئين به اسيد امينه نکته:چرا پلي مر بايستي به مونومر تبديل شود؟
چون پلي مرهامولکول هاي درشتي بوده ونمي تواننداز غشاء سلول عبور کنند از طرف ديگر سلول ها به مونومرها نياز دارند تا بتوانند پلي مرهاي مورد نياز خود را بسازند
3-جذب:ورودمونومرها به سلول هاي پوشاننده سطح روده وسپس ورود آنها به خون.
4-دفع مدفوع:خروج مواد گوارش نيافته وترشحات دستگاه گوارش.
گوارش غذا در جانوران مختلف متفاوت است:نوع غذا و روش گوارش آن درجانوران مختلف متفاوت است جانوران بر اساس نوع غذا به دسته زير تقسيم مي شوند:
1-گياه خوار:جانوراني که ازگياه تغذيه مي کنند مثل:گاو.گوسنفد .بز
2-گوشت خوار:جانوراني که از جانوران ديگر تغذيه مي کنند مثل.شير.گرگ.کوسه.عقاب وعنکبوت
3-همه چيز خوار:هم از منابع جانوري تغذيه مي کنند مثل:انسان ومرغ.
نکته:چرا محيط عمل آنزيم هاي گوارشي بايستي خارج از سلول هاي جاندار باشد؟
زيرا ازآسيب رساندن آنزيم هاي گوارشي به مولکول هاي زيستي خود جاندار جلوگيري کنند
نکته:تمامي جانوران دستگاه گوارش ندارند:
مثلا1-جانداران تک سلولي:به علت سلولي بودن دستگاه گوارش ندارند ومواد غذايي دردرون واکوئل هاي گوارشي گوارش مي يابد مانندآميب
2-کرم هاي انگل:مانند کرم کدو که دردستگاه گوارش زندگي مي کنند دهان ولوله ي گوارش ندارند.ومواد غذايي گوارش يافته را که روده ي ميزبان وجود دارد ازطريق پوست خود جذب مي کند.
جانداران بر اساس داشتن یا نداشتن دستگاه گوارش عبارتند از :
1-دستگاه گوارش ندارندمانند.کرم انگل
2-دستگاه گوارش دارندمانند:
الف)دارای کيسه گوارش:کيسه تنان مانند:هيدر.
ب)دارای لوله گوارش:مانند:انسان
انواع گوارش از لحاظ محل:
الف)گوارش درون سلولي:گوارش دردرون سلول هاصورت مي پذيرد .مانند:اميب،هيدرواسفنج.
ب)گوارش بدون سلولي:گوارشي که در آن جا يگاه خا صي در خارج ازمحيط داخلي بدن(خون وسلول ها)براي گوارش غذا وجود داردمثل:انسان
نکته: جانوران ساده وابتدايي مانندهيدرکه از کيسه تنان هستند کيسه گوارشي دارند در اين جانوران راه ورود وخروج موادازطريق دهان جاندار مي باشدهيدرجانوري صياداست که سخت پوستان کوچک دافني تغذيه مي کند براي اين کار توسط نيش هاي زهري شکار خود را مي کنند پس به کمک بازوها آن راوارد دهان وکيسه ي گوارشي خود مي کنند سلول هاي پوشاننده کيسه ي کوارشي آنزيم هاي ترشح مي کنندکه باعث تجزيه بدن صيدبه ذرات کوچکتري مي شود البته تازک هاي نيز در ديواره ي کيسه ي گوارشي وجود دارد که به اين عمل کمک مي کندسپس ذرات ريز وارد سلول هاي پوشاننده کيسه گوارشي شده وبقيه مراحل گوارشي را درون سلول انجام مي دهد
نکته:هيدر هم گوارش بدون سلولي وهم درون سلولي دارد که ابتدا(بدون سلولي سپس درون سلولي
اجزاء لوله گوارش شامل:دهان-مري-معده-چينه دان-سنگ دان-روده باريک-روده بزرگ و مخرج
نکته:جهت حرکت غذايک طرفه از دهان به مخرج مي باشد
وظيفه چينه دان وسنگ دان:
چينه دان:محل نرم شدن وذخيره ي موقتي غذا مي باشد.
سنگ دان:علاوه بر ذخيره موقتي غذا گوارش مکانيکي غذا را نيز بر عهده داردالبته ماهيچه هاي سنگ دان قوي ترازچينه دان مي باشد
وظيفه معده:علاوه بر ذخيره موقتي به کمک ماهيچه هاي قوي ديواره ي خودگوارش مکانيکي راانجام مي دهد البته آنزيم هاي معده نيز تاحدودي باعث گوارش شيميايي مي شود
نکته:روده جايگاه اصلي گوارش وجذب غذا مي باشد
دستگاه گوارش کرم خاکي:
کرم خاکي جانوري همه چيز خوار است ولوله گوارش آن به ترتيب شامل:دهان.حلق.مري.چينه دان.سنگ دان. روده ومخرج مي باشدغذای جانور مواد آلي درون خاک مي باشد اين مواد از طريق دهان به مري وچينه دان رفته وتوسط سنگ ريز هاي موجود درسنگ دان آسياب شده ومواد الي گوارش يافته در روده جذب مي شود
نکته:برجستگي هاي ديواره روده کرم خاکي باعث افزايش سطح تماس غذا با روده مي شود درنتيجه کارايي روده (جذب مواد)بيشترمي شود
دستگاه گوارش ملخ:
ملخ جانوري گياه خوار بوده که به کمک صفحه هايي آرواره مانند اطراف دهان خود برگ ها وساير بخش هاي نرم گياه را خرد مي کند دسگاه گوارش ملخ به ترتيب شامل:دهان.مري.چينه دان.سنگ دان.معده.روده ومخرج مي باشد
نکته:معده ي ملخ جا يگاه گوارش شيميايي غذا وجذب مواد غذايي مي باشد
نکته:روده ي ملخ جذب آب وفشرده کردن مواد غذايي را بر عهده دارد
دستگاه گوارش گنجشک:گنجشک جانوري همه چيز خوار است که لوله گوارش آن به ترتيب شامل:دهان،مري،چينه دان،معده،سنگ دان ،روده ومخرج مي باشد
نکته:چينه دان پرندگان محل ذخيره ونرم شدن(خيس خردن)مواد غذايي است که با سرعت
بلعيده شده
نکته:وظيفه ي معده ي گنجشک گوارش شيميايي ومکانيکي غذا مي باشد سنگ دان وظيفه ي دندان را در پرندگان بر عهده دارد وباعث آسياب کردن غذا مي شود
نکته:روده ي پرنده نقش گوارش شيميايي غذا وجذب مواد غذايي وآب را بر عهده دارد
دستگاه گوارش انسان:شامل دو بخش زير مي باشد
الف)لوله گوارش:شامل :دهان،حلق،معده، روده ي باريک،روده ي بزرگ،راست روده ومخرج مي باشد.
ب)غدد گوارشي:شامل:غدهاي بزاقي.غدد ديواره ي معده وروده.وپانکراس(لوزه المعده)وجگر مي باشد
ساختار لوله ي گوارش:
ديواره ي لوله گوارش به ترتيب از خارج به داخل شامل لايه هاي زير مي باشد.
1-بافت پيوندي:لايه خارجي لوله گوارش بوده که بخشي از پرده اي صفاق(روده بند)که درحفره اي شکمي تشکيل مي دهد،وظيفه آن اتصال اندام هاي موجود در حفره هاي شکم از خارج به يکديگر.
2-ماهيچه هاي طولي وحلقوي:وظيفه:انقباضات لوله گوارش
3- لایه زير مخاطي:شامل يک لايه پيوندي بارگ هاي خوني فراوان عصب ورگ لنفي مي باشد وظيفه:تغذيه وجذب مواد
5-مخاطي:بافت پوششي که مواد موکوزي ترشح مي کند
نکته:ماهيچه هاي لوله گوارش(حلقوي وطولي)درناحيه ي دهان وابتدايي حلق از نوع مخطط وارادي مي باشدودرقسمت هاي ديگراز نوع صاف وغير ارادي مي باشد
نکته:نوع بافت پوششي درقسمت هاي مختلف لوله ي گوارشي متفاوت مي باشد وبستگي به کار آن منطقه دارد مثلا در دهان ازنوع سنگفرشي چندلايه ودرروده ومعده از نوع استوانه اي يک لايه مي باشد
نکته:سطح داخلي لوله گوارش در اکثر نواحي شامل پرزها وميکرو پرزهايي مي باشدکه وظيفه آن افزايش سطح تماس مواد غذايي ومخاط مي باشد

سازمان بندی سلول های گیاهی

سازمان بندی سلول های گیاهی



برش عرضی ساقه وریشه شامل سه بخش زیر:
الف)روپوست(اپیدرمepidermسطح خارجی ریشه وساقه های جوان رامی پوشاند و وظیفه آن حفاظت است.
ب)پوست(cortex):سلولهای پارانشیمی گاهی همراه کلانشیمی واسکلرانشیمی وبین روپوست استوانه مرکزی راپرمی کند.
ج)استوانه مرکزی شامل:
1-آوندها(vascular)که دونوع اند:چوبی(xylem)وآبکش((phloem
2-پارانشیم مغز(pith)اشعه مغزی(pithrays)








نکته:درگیاهان برخلاف جانوران تقسیم سلولی فقط درچندمنطقه ی خاص که به آن هامناطق مریستمی گفته می شودصورت می پذیرد و بخش های مختلف گیاه حاصل تقسیم سلولهای مریستمی می باشد
انواع مریستم ازلحاظ موقعیت:
1-مریستم رأس:نوک ریشه(زیرکلاهک)ونوک ساقه های جوان که باعث رشدطولی گیاه می شود.




2-مریستم جانبی:دردومحل قراردارد
الف)کامبیوم:آوندهای چوبی وآبکش راتولیدمی کند.
ب)فلوژن:بافت چوب پنبه وپارانشیم پوست است.
نکته : هردوی این هاباعث رشدقطرگیاه می شوند.



3-مریستم میان گرهی:درساقه های علفی وبندبند مانندگندم و وظیفه آن طول ساقه را افزایش می دهد.
کلاهک:سلولهای مرده درانتهای ریشه که وظیفه ی آن حفاظت از مریستم نوک ریشه می باشدهمچنین باتولیدماده ای لغزنده باعث سهولت نفوذ ریشه دریشه درخاک می شود.
نکته:مریستم نوک ساقه توسط برگ های جوان یافلس های جوانه حفاظت می شود.
سلولهای بنیادی:گروهی ازسلولهای رأسی که دارای هسته ی بزرگ وفاقدواکو ئل هستندوقدرت تقسیم داشته ومریستم ها رامی سازند.
نکته:سلولهای بنیادی منشاء مریستم ها می باشندومریستم ها نیز با تقسیم خود سه گروه بافت اصلی که عبارت اند از:
الف)روپوست اپیدرم ب)بافت های زمینه ای ج)بافت های هادی را ایجاد می کنند.
کوتیکول(پوستک):لایه ای مومی ازجنس کوتین (پلی مری ازاسیدهای چرب طویل بلند)که سطح خارجی سلولهای اپیدرم دراندام های هوایی برگ وبرخی ساقه های جوان رامی پوشاند.ودارای وظایف زیراست:
1-جلوگیری ازتخریب آب
2-جلوگیری ازوردمیکروب هاوعوامل بیماری زا
3-حفاظت ازسلولهای زیرین درمقابل سرما.
بافت مریستم:سلولهای زنده دارای دیواره ی نازک سلولزی هسته ی درشت اندازه ی کوچک که دارای قدرت تقسیم بوده ومی تواند سایر بافت ها راایجاد کند.
روپوست:لایه ای ازسلولهاکه سطح خارجی برگ ،میوه،ساقه وریشه های جوان رامی پوشاند ووظیفه ی آن حفاظت می باشد.
نکته:دونوع سلول تمایز یافته به نام :1)سلولهای نگهبان روزنه 2)سلولهای کرک درروپوست ساقه وبرگ ایجاد می شود.
نکته:تارکشنده ازتمایزسلولهای روپوست ریشه ایجادمی شود.
بافت های زمینه ای:شامل چندین بافت ساده به قرارزیرمی باشد:
1-بافت پارانشیمی:نوعی بافت که سلولهای آن بزرگ، دیواره ی نازک سلولزی (به بسب دیواره ی دومین درآن تشکیل نمی شود).



ویژگی بافت پارانشیمی:زنده وفعال دارای فواصل بین سلولی مواردی قدرت تقسیم نیز دارند(سلولهای جوان پارانشیمی )
وظایف بافت پارانشیمی :1- فتو سنتز2-ترشح)3-ذخیره ی موادغذایی4-ذخیره ی آب
نکته:بافت کلرانشیمی :نوعی بافت پارانشیمی که دارای کلروپلاست بوده وعمل فتو سنتز انجام می دهد .محل:بخش های سبز رنگ گیاه مانند:مزوفیل برگ یامیانبرگ.
2-بافت کلانشیمی:سلولها دارای دیواره ی ضخیم سلولزی که ضخامت دیواره دربخش های مختلف آن متفاوت می باشد.سلولهازنده گاه قابلیت رشدوتقسیم داشته ومواردی دارای کلروپلاست وفتو سنتزانجام می دهد.وظیفه:1-استحکام بخشیدن وبرافراشته ماندن ساقه ها وسایربخش ها
2-مواردی عمل فتو سنتز.
نکته:مزوفیل برگ شامل دونوع بافت پارانشیم می باشد که عبارت انداز:
1-پارانشیم نرده ای:در گیاهان مناطق معتدل معمولا"درسطح بالایی برگ قرارگرفته وسلولهابه صورت منظم کنار هم قراردارند.
2-پارانشیم اسفنجی(حفره ای):درگیاهان مناطق معتدل معمولا"درسطح پایینی برگ قرارگرفته وبین سلولها فاصله وجود دارد.
نکته:گیاهان بیابانی بیشتر پارانشیم نرده ای دارندوگیاهان آبزی پارانشیم اسفنجی دارند.
3- بافت اسکلرانشیمی:



این بافت بردونوع است که عبارت اند از:
الف)فیبرها:سلولهای درازو کشیده دارای دیواره ی سلولزی زنده که نقش استحکامی دارند.محل:نزدیک بافت های آوندی.
ب)اسکلرئیدها:سلولهای کوتاه با دیواره ی ضخیم چوبی (لیگنین)غیر زنده گاهی منشعب محل:پوشش دانه هاومیوه ها.وظیفه:استحکام بخشیدن.
نکته:بافت های زمینه ای ساقه دردوبخش پوست ومغزمشاهده می شود.مغز بسیاری ازساقه های علفی پارانشیمی بوده ودارای فضاهای بین سلولی فراوان است و وظیفه ی آن ذخیره ی مواد غذایی می باشد.
نکته:بخشی ازمغز(نوعی پارانسیم)که درمیان دسته های آوندی قراردارد.



بافت های هادی(آوندی):وظیفه ی آن انتقال آب وموادمی باشدوبردونوع اندکه عبارت اند از:1-آوند چوبی2-آوندآبکشی



1-آوندچوبی:وظیفه ی آن هدایت آب ومواد معدنی (شیره ی خام)از ریشه به برگ ها می باشد .ویژگی :سلولهایی درازوتو خالی دارای دیواره ی سلولی چوبی ضخیم که غشاء سلولی هسته وسیتو پلاسم خود را از دست داده (بافت مرده)وخود بردونوع است که عبارت اند از:
الف )تراکئید:سلولهای باریک وبلند که درقسمت انتهایی مخروطی شکل است ودرتمام گیاهان آوندی وجود دارد حرکت آب از هرتراکئیدبه تراکئید مجاور از طریق لان هاصورت می پذیرد.
ب )عناصرآوندی (وسل):سلولهایی گشادتر ازتراکئیدهاکه درانتهای خود دارای منافذبزرگی هستند ودرگیاهان گلداریافت می شودوحرکت آب واملاح درآن هاسریعترصورت می پذیرد.
2-آوندآبکشی:



وظیفه ی آن انتقال قند هاومحصولات فتوسنتزی (شیره پرورده)ازبرگ هابه سایرقسمت های گیاه می باشد.سلولهای آوندآبکشی دارای دیواره ی سلولی,غشاءپلاسمایی وسیتوپلاسم هستند امافاقدهسته واندامک هامی باشند.مواردی اندامک های تغییرشکل یافته دارند(دیواره ی آن سلولزی هست) .
لوله های غربالی:لوله های هدایت کننده آوندهای آبکشی که منافذموجود دردیواره هاوسیتوپلاسم این سلولها رابه یکدیگرمرتبط می سازد.



سلولهای همراه:نوعی سلول پارانشیمی که درمجاورت لوله های غربالی بوده وسلولهای آن دارای اندامک می باشد(زنده)ودارای وظایف زیرمی باشد:1)سنتزپروتئین ودیگرواکنش های متابولیسمی موردنیازلوله های غربالی2)کمک به انتقال مواد.

سازمانبندی سلول ( بافت های جانوری )

متعاقبا اضافه خواهد گردید